Geleende soevereiniteit

Kunt u zich nog herinneren of u voor of tegen de invoering van de euro heeft gestemd? Niet? Of welke partij welk standpunt over de invoering van de euro had toen u moest stemmen voor de Tweede Kamer verkiezingen van 1989? Ook niet? Dan bent u zeker niet zo geïnteresseerd in dit soort zaken. Wel? Wat gaat er dan mis?

Het antwoord is even ontluisterend als simpel: er is u nooit iets gevraagd!

In 1992 werd het Verdrag van Maastricht aangenomen en dat regelde als belangrijkste onderdeel de oprichting van een Economische Monetaire Unie (EMU) en de instelling van een gezamenlijke munt, de Euro door toen nog 12 landen. De kern van de EMU was dat alle betrokken landen hun monetaire bevoegdheden overdroegen aan het Europese Stelsel van Centrale Banken (ESCB).  De kern van de monetaire bevoegdheden bestaat uit geldschepping en rentebeleid. In Nederland lag die bevoegdheid altijd al bij de redelijk onafhankelijke Nederlandsche Bank De essentie van de Euro is dat we als land geen eigen munt meer hebben en dus de waarde van de munt veel minder afhankelijk is van eigen economische prestaties. Om te voorkomen dat er al te grote verschillen zouden ontstaan werd een ijzeren begrotingsdiscipline afgesproken: elk land dat na invoering van de Euro in een jaar meer dan 3% begrotingstekort zou hebben of een staatsschuld hoger dan 60% van het BNP, kon rekenen op een fikse boete. Met andere woorden, de Europese Commissie kreeg het recht om gebrek aan begrotingsdiscipline van een lidstaat te bestraffen met een grote boete.

Dit is in de recente geschiedenis het eerste belangrijke voorbeeld van een situatie waarin een land soevereiniteit overdraagt aan een ander orgaan (in dit geval de ECB en de EC). Is dat erg? Ja, wat de liberaal betreft in dit geval wel, want u, de kiezer heeft nooit een eerlijke kans gehad om nee te zeggen.  Nu zult u misschien denken ‘dat gebeurt wel vaker’ en dat klopt natuurlijk, maar de overdracht van soevereiniteit is van een andere orde dan een willekeurig besluit over bijvoorbeeld het besteden van belastinggeld waar u niet over bent geraadpleegd.

Politici hebben macht te leen..
Met het ongevraagd, ongeautoriseerd overdragen van soevereiniteit, geven politici iets weg, wat ze feitelijk hooguit te leen hebben, namelijk de hoogste macht. Die hebben ze in ons geval gekregen voor vier jaar, en daarna moeten ze hem weer teruggeven aan u, de kiezer. Waarna u kunt beslissen wie de hoogste macht daarna krijgt. Je zou dus zeggen dat als politici willen besluiten die geleende macht aan iemand anders te geven, iemand die die macht nooit meer terug gaat geven, ze dat even netjes komen vragen. En daar zit het probleem, dat doen ze dus niet.

Niet in verkiezingsprogramma’s (wat in onze vertegenwoordigende democratie de eerst aangewezen plek zou zijn), en niet met referendums. In de verkiezingsprogramma’s van de grote partijen van 1989 (voor de top van Maastricht) stond nergens dat zij van plan waren belangrijke soevereiniteit (economische zeggenschap) permanent over te dragen aan een ander orgaan en bij de volgende verkiezingen (1994), was het verdrag al geratificeerd. Toentertijd werd een discussie over een referendum over het Verdrag van Maastricht regentesk afgedaan met het argument dat we een vertegenwoordigende democratie hebben en daar past geen referendum in. Maar als je op geen enkele manier van tevoren kunt weten dat de partijen waar je op stemt gaan besluiten hun geleende macht weg te geven, is dat een drogreden van jewelste. Het is een andere manier van zeggen ‘bemoeit u zich er nu maar niet mee, wij weten wel wat goed  voor u is’. Die houding hebben we de laatste jaren natuurlijk veel vaker gezien. Elke verklaring voor onwelgevallig uitgevallen referenda blijft steken op de analyse dat de materie te ingewikkeld is voor de burger… Maar als het onverhoopt misgaat (zoals nu met de Euro), hoor je daar opeens niks meer over. Dan hebben ‘wij’ een probleem en zijn ‘we’ met z’n allen in hetzelfde schuitje gestapt.

Niet beter
De jaren na de daadwerkelijke invoering van de Euro werd het niet beter. Al in 2003 waren Duitsland en Frankrijk de eersten die vonden dat de economische situatie (de economische recessie veroorzaakt door het klappen van de internet bubbel) het rechtvaardigde dat hun begrotingstekorten uitkwamen boven de 3%. Er volgden geen sancties… (hoewel minister Zalm moord en brand schreeuwde, dat dan weer wel).

Sindsdien zijn Slovenië,  Cyprus en Malta ook nog toegetreden tot de Euro. En nee, daar heeft u niets over te zeggen uiteraard.

Grondwet
In 2004 was er opeens de eerste versie van de Grondwet van Europa. Enerzijds bezongen door erkende Eurofielen (de in elk geval consequente) D66-fractie. Verder moet niet uitgesloten worden dat ook toen al leden van andere, ook grotere partijen, het gevoel begonnen te krijgen dat het economische wespennest van de euro bijna afdwong dat er ook gewerkt moest worden aan verdere politieke integratie.

Het kernwoord is ook nu weer soevereiniteit, hoewel het dit keer prominenter onderdeel uitmaakt van de discussie. Er verandert ook nogal wat, veel besluiten hoeven niet meer bij algemene stemmen genomen te worden (het vetorecht verdwijnt op een heel aantal terreinen, en dus ook de macht van de nationale parlementen). Buitenlandbeleid en fiscaal beleid worden hiervan uitgezonderd.

Netzomin als in 1992 had de Nederlandse burger hierom gevraagd, maar wonder boven wonder, er kwam een referendum (vooral doordat de VVD zich in een poging zichzelf opnieuw uit te vinden dit idee ondersteunde). Wij kunnen ons niet aan de indruk ontrekken dat de vrij brede steun voor het referendum deels werd veroorzaakt door het idee dat veel politici hadden dat het wel zou lukken het volk in meerderheid voor te laten stemmen.

Laurens Jan Brinkhorst: 'Referendum is te moeilijk voor de burger'

Naarmate het referendum (mei 2005) dichterbij kwam, en de peilingen erop wezen dat het wel eens niet goed zou kunnen aflopen, werden de politici zenuwachtiger. Minister Donner (toen van Justitie) waarschuwde voor oorlogen en Balkanisering van Europa bij een ‘nee’ van de kiezer, en Ben Bot (Buitenlandse Zaken) maakte het wel het aller-bontst door de kiezers te adviseren bij twijfel maar niet te gaan stemmen, een advies dat uberdemocraat Ruud Lubbers een dag voor het referendum nog maar eens herhaalde. Of misschien was toch het bontst Laurens Jan Brinkhorst, die aankondigde dat in Europa het licht uit zou gaan, als de grondwet werd afgewezen.

Naderhand was zijn mening dat de grondwet ‘eigenlijk te ingewikkeld was om aan kiezers voor te stellen.’ (mind you, we hebben het over een van de D66 kopstukken van die tijd). Alsof het licht niet pas echt uitgaat als burgers politici krijgen die zich zo opstellen… Er waren er ook die meenden dat de Nederlandse vernedering in het kort voor het referendum gehouden Eurovisie Songfestival een doorslaggevende rol had gespeeld.

Allerwegen was de communis opinio (althans bij de voorstanders van de grondwet), dat de burger het niet begrepen had en in elk geval alle tegenstanders hun mening op verkeerde argumenten hadden gebaseerd. Overigens stemde een maand later ook in Frankrijk een flinke meerderheid van een heel ruime opkomst tegen het referendum. Ook daar werden alleen de ja-stemmers serieus genomen.

We maken een lang verhaal kort. Van alle warme pleitbezorgers van het referendum en het serieus nemen van de burgers, werd niets meer gehoord. Met een even schimmig als bizar proces werd vastgesteld welke pijnpunten de stemmers had bewogen ‘nee’ te zeggen. Zo werd daarom het idee van een Europees volkslied en een Europese vlag geschrapt. Daarmee verloor de tekst zijn karakter van grondwet (vond ook de Hoge Raad later) en was het dus niet meer nodig om de kiezers nog eens te raadplegen over de nieuwe grondwet (die nu weer gewoon verdrag werd genoemd). Op 1 december 2009 trad het in werking.

En politici zich maar afvragen waar de gepercipieerde kloof tussen burgers en politiek vandaan komt. En waarom populistische anti-establishment mennertjes het zo goed doen de laatste jaren…

Het gaat verder
Gisteren (28 september 2011) heeft het Europees Parlement het zogenaamde six-pack goedgekeurd. Maatregelen gericht op het bij elkaar houden van de Euro (wat inmiddels een doel op zich is geworden, want ‘wij’ kunnen het ons niet meer veroorloven als die uit elkaar valt…). Zo  wordt de begrotingsdiscipline strikter en kunnen er automatisch sancties worden opgelegd als de 3% begrotingstekortnorm en de 60% staatsschuldnorm worden overschreden. Nieuw is dat Europa ook kan ingrijpen als het vindt dat andere indicatoren niet gunstig zijn: teveel import vs export (of andersom), teveel privé schuld, lopen de lonen niet teveel op. In alle gevallen kan de Europese Commissie uiteindelijk dwingend ingrijpen (met sancties). Premier Rutte schijnt nog de enige Europeaan te zijn die dit niet ziet als een overdracht van soevereiniteit. Bereidt u er dus op voor dat u ook als de hypotheekrenteaftrek straks wordt afgeschaft, te horen krijgt dat ‘dit nu eenmaal moet van Europa’. En u zich maar afvragen hoe uw uitgeleende macht toch zo onwrikbaar in Brussel terecht is gekomen…

Daarvoor werd al een noodfonds opgericht om de eurolanden die kampen met een te groot schuldenprobleem te helpen. De totale hoogte van het fonds tot nu toe is zo’n 720 miljard euro waar Nederland (U dus), voor zo’n 80 miljard garant staat. Dat geld wordt gebruikt om uit te lenen aan Griekenland Portugal en Ierland. Dat ze dat op de markt zelf niet meer kunnen zou u te denken moeten geven. U zou zelf privé dus geen geld uitlenen aan Griekenland (investeren in Griekse staatsobligaties), maar als Nederlands collectief doen we het wel. Want ja, ‘we’ kunnen natuurlijk niet meer terug met de euro. Oogkleppen op en doorlopen!

Het houdt niet op
Eurofederalisten als Verhofstadt (leider van de liberale fractie in het Europees Parlement), socialisten en meer liberale economisten lijken elkaar nu te hebben gevonden op het gezamenlijke thema: de euro moet gered en daarom moet er meer macht naar Europa (lees: nog meer soevereiniteit, u weet wel de macht die u 4 jaar heeft uitgeleend aan Den Haag).

Gisteren hield Barosso,  de voorzitter van de Europese Commissie een bevlogen speech, zijn jaarlijkse ‘state of the union’.  De kern van zijn betoog: Brussel moet meer macht krijgen en kennelijk sprak hij voor de voltallige commissie.

‘Verdere Europese integratie is noodzakelijk om de financiële markten te overtuigen en banen en groei te creëren. En laten we eerlijk zijn: de lidstaten zelf zijn hier niet toe in staat.’ (Barosso, State of the Union, 28-09-2011)

Dat is in elk geval eerlijke taal. Barosso wil een bankenbelasting invoeren, een belasting op elke bancaire transactie, die in totaal jaarlijks zo’n 55 miljard euro moet opbrengen. Op de golven van het ressentiment tegen de financiële sector vond dat plan veel gehoor in het Europees Parlement. Dat komt misschien ook wel omdat Europa (zowel de commissie als het EP) vinden dat hun inkomsten (betaald door uw belastingen) jaarlijks met zo’n 5% zouden moeten stijgen, terwijl alle lidstaten moeten bezuinigen. Zo’n 55 miljard extra inkomsten zorgt dat ze minder afhankelijk worden van discussies met (en controle door) vertegenwoordigers van lidstaten. Effectief betekent dat gewoon dat u meer aan Europa gaat betalen (want die bankentax wordt natuurlijk gewoon aan u doorberekend) en dat dat minder gecontroleerd wordt door politici waar u nog een beetje invloed op heeft.

Het tweede wat Barosso vind is dat er nu echt Eurobonds moeten worden ingesteld. Europese obligaties, waarmee alle landen in hun financieringsbehoefte zouden moeten kunnen voorzien, gedekt door alle eurolidstaten. U begrijpt, dan is de beer los, de rente stijgt en de rijke Europese landen staan permanent garant voor de zwakke euro economieën, en het belangrijkste: we komen nooit meer van elkaar af… De volgende stap zal zijn dat het natuurlijk logisch is om nog verder politiek te integreren, want zo’n verstrengelde interne markt vraagt om politieke integratie. Dat dat zo is blijkt al uit het standpunt van Barosso dat het veto-recht nu helemaal moet worden afgeschaft. Voorlopig hebben we het gelukkig nog en het is vooral te hopen dat Duitsland zijn poot stijf houdt tegen de Eurobonds. Zo niet, dan wordt ook het laatste restje soevereiniteit binnenkort overgedragen aan Europa.

En zult u om toestemming worden gevraagd? Ik heb er alle vertrouwen in dat onze politici in Den Haag prudent om zullen gaan met de macht die wij ze 4 jaar hebben uitgeleend. U ook?

Advertisements
This entry was posted in Deliberaties, Euro, Overheid en macht and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s